Symbolika nietoperzy

Obecnie, za sprawą książek czy filmów, nietoperze kojarzą się przede wszystkim z postacią Batmana lub Wampirami. Ich symbolika jest jednak znacznie bardziej rozbudowana, przy czym antagonistyczna – kojarzono je bowiem zarówno z „dobrem” jak i „złem”.

Starożytny Rzym
– nietoperz miał odpędzać wszelakie nieszczęścia
– w obrzędach związanych z kultem zmarłych, starożytni Rzymianie używali w celu odpędzenia niepowodzeń specjalnych lampionów, których nasadki wzorowano na kształt nietoperzy

Starożytna Grecja
– nietoperz symbolizował czujność
– według Homera, po śmierci człowieka jego dusza zamieszkiwała w ciele nietoperza
– Erynie, straszliwe greckie bogini zemsty, które personifikowały również wyrzuty sumienia, przedstawiano ze skrzydłami nietoperza
– Ezop, bajkopisarz grecki, utożsamił nietoperza z mądrością

Starożytny Egipt
– nietoperza kojarzono z wątłym, jednak nadzwyczaj odważnym mężczyzną, gdyż pomimo tego, że owy ssak jest mały, tudzież mizernej postury i nie posiada piór, potrafi jednak latać

Starożytne Chiny
– nietoperz przynosił szczęście
– uważano, że jest wcieleniem Hun Tuna – Stwórcy Świata
– ich chińska nazwa „fu” oznacza powodzenie
– talizman szczęścia, określany mianem „wu-fu”, do dnia dzisiejszego używany jest w niektórych rejonach Chin w celu przywołania uśmiechu losu; przedstawia drzewo z korzeniami oraz gałęziami – utożsamia się je z ludzką egzystencją – otoczone przez pięć nietoperzy, zaś ich głowy zwrócone są do wewnątrz; liczba nietoperzy nie jest przypadkowa, albowiem wiąże się z pięcioma chińskimi rodzajami szczęścia: długowiecznością, bogactwem, zdrowiem, czynieniem dobra, a także przeżyciem wszystkiego, co los przeznaczy

Starożytni Majowie
– Zotz, czyli „nietoperz”, był bogiem Majów; wyobrażano go jako człowieka ze skrzydłami nietoperza u ramion, którego usta zasłaniały rzędy ostrych zębów, zaś twarz pokrywała wielka, szpiczasta narośl – niekiedy wyglądała niczym kamienny nóż, którym bóg zabijał swoje ofiary
– stolica państwa starożytnych Majów nosiła nazwę Tzinacantlan, co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „miejsce nietoperzy”

Starożytni Aztekowie
– nietoperz należał do Mictlantecutli, króla Mictlan (najniższego, dziewiątego kręgu podziemia w wierzeniach Azteków) i boga umarłych
– Aztekowie nie przypisywali jednak nietoperzom świętych atrybutów, zabijali je dla wyrobu ubrań z ich skóry

Wierzenia Indyjskie
– nietoperze utożsamiano z demonami gorączki
– wierzono, że były niegdyś ptakami, które pragnęły upodobnić się do ludzi i prosiły o to bóstwa w świątyniach; ich prośby zostały wysłuchane, lecz tylko częściowo, albowiem otrzymały zęby, włosy oraz twarze podobne do ludzkich, jednak cała reszta pozostała jak u ptaków; od owego momentu, zawstydzone swoim wyglądem nietoperze ukryły się w najciemniejszych zakamarkach świata, wylatując z nich jedynie po zmroku

Podania Sumerów
– noszenie talizmanu z podobizną nietoperza miało ochraniać ich od niepowodzeń
– przedstawiano je najczęściej jako ptaka z głową ssaka (Imdugud)

Starożytni Słowianie
– istotę nietoperza bardzo często łączono z siłami demonicznymi, niekiedy nazywano je „pokojowymi pieskami diabłów”; zapowiadały przybycie demonów
– nietoperze utożsamiano również z zarazami, różnymi chorobami

Wierzenia Cygańskie
– ujrzenie przelatującego nad taborem lub ogniskiem nietoperza oznaczało szczęście, tudzież niebawem los uśmiechnie się do tych, którzy go ujrzeli
– nietoperz bywał też amuletem, zaś schowany do sakiewki miał przyciągać niczym magnes dobra materialne i ochraniać przed obraniem złej drogi; musiał być znaleziony jednak martwy, albowiem zabicie nietoperza było uznawane za zbrodnię, natomiast ten, który jej dokonał, został przeklęty

Średniowiecze i Chrześcijaństwo
– chociaż nietoperzom przypisywano czasem cechy dodatnie, takie jak: umiejętność egzystowania w grupie czy wzajemna pomoc w wychowywaniu potomstwa, przeważało utożsamianie ich z negatywnymi aspektami życia
– w średniowiecznej Europie postrzegano je jako powierników szatana, poszukujących nocą ludzi, którzy oddali swoją duszę diabłu (podpisali cyrograf); kiedy go odnajdywały, wkręcały się mu we włosy i urywały głowę, aby zanieść ją do piekła
– niekiedy były towarzyszami czarownic, innym razem zaś wiedźmy wykorzystywały ich kości do czarnej magii, np. w zaklęciach miłosnych
– w wierzeniach ludowych mniemano, że złe duchy i demony, które obcują cieleśnie z kobietami pod osłoną nocy, przybierają postać nietoperzy
– podejrzewano je o wysysanie krwi niemowląt – pierwsze skojarzenia z wampirami
– nietoperze doczekały się w końcu personifikacji szatana, którego były ponoć jednym z wcieleń; w ikonografii średniowiecznej mamy do czynienia zatem z licznymi wizerunkami diabła o skrzydłach nietoperza
– symbolizowały ukrytą zawiść
– w tradycji żydowskiej istnieje zakaz spożywania niektórych ptaków, w tym nietoperzy; Żydzi postrzegają je za stworzenia przynoszące hańbę
– z racji tego, że utożsamiały wszystko to, co wiąże się ze złem i nieszczęściami, zabicie jednego z nich symbolizowało pomyślność; w średniowieczu były więc bezlitośnie tępione przez społeczeństwa

Podanie Muzułmańskie
– Muzułmanie przypisują powstanie nietoperzy Jezusowi, który stworzył je z gliny, pomodlił się, po czym tchnął w nie życie; istota natychmiast rozwinęła skrzydła i schowała się w jaskini; nietoperz wskazywał muzułmanom koniec dnia, wylatując z jaskiń zawsze po zachodzie słońca, zaś o tej porze, podczas postu w miesiącu ramadan, zwiastował czas rozpoczęcia ich posiłku

Na podstawie: Adam Krzanowski, Nietoperze, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 1980r.

autor tekstu: Alicja Paluch

Witryna utrzymana dzięki AMSO

Komputery warszawa

Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


*