Bardzo prosta historia miłosna z domieszką pieniądza. Lelio ma ożenić się z Hrabiną. Dla zabezpieczenia małżeństwa „zakochani” podpisali umowę, na podstawie której ten, kto zerwie zaręczyny, płaci coś w rodzaju odszkodowania. Lelio znajduje lepszą kandydatkę na żonę – z większym majątkiem. W tym samym czasie bogata panna mająca być wydana za Lelia postanawia sprawdzić swojego narzeczonego. W tym celu podszywa się pod młodzieńca, którego Lelio chce użyć w celu pozbycia się Hrabiny. Sytuacja ta wywołuje ciekawe i śmieszne scenki.

„Umowa, czyli Łajdak ukarany” to zabawa komedią dell’arte. Są błazeńskie epizody, ale uzasadnione i w ciągu przyczynowo-skutkowym. Występuje gra słów, które prowokują działanie. Postaci występują razem i ich losy są splecione, uzależnione wzajemnie od siebie. Pojawiają się radośni i śmieszni służący oraz gorący kochankowie. Przede wszystkim są charakterystyczni komedii dell’arte bohaterowie: dwaj panowie i dwaj słudzy. Przez większość spektaklu panami są Lelio i kobieta przebrana za kawalera. Ta przebieranka jest charakterystyczna dla komedii dell’arte. Z tego gatunku pochodzi Arlekin, sługa Lelia. Z bohatera komedii dell’arte posiada wiele. Zna pojęcia moralności, ale nie jest przewrotny ani złośliwy. Jest niezdolny do myślenia o więcej niż jednej rzeczy naraz – jeśli jakaś myśl przychodzi mu do głowy to radośnie wprowadza ją w czyn, bez względu na to, w jakie tarapaty przez to popadnie; nigdy nie zyskuje na doświadczeniu – w minutę później goni za inną myślą, która musi nabawić go nowych kłopotów. Rzadko sam inicjuje intrygę. Wydaje się głupcem. Ten Arlekin niestety nie odznacza się bystrością umysłu i poczuciem humoru. Także jest bojaźliwy, zlękniony, porusza się niepewnie. W spektaklu nie ma charakterystycznej dla komedii dell’arte improwizacji. 

Atutem tego spektaklu jest mistrzowskie aktorstwo. Niezastąpiony Jerzy Radziwiłlowcz, znakomita dykcja i gra. Jako służący, który przez dumę nie chce być nazywany swoim zawodem, sprawdził się wyśmienicie. Cwany, sprytny, błyskotliwy i inteligentny – taki jest bohater Radziwiłłowicza. Piękny jest dialog Frontina (Jerzego Łapińskiego) i Trivelina (Jerzy Radziwiłłowicz) służących z komedii dell’arte. W ww. scenie jest apogeum aktorstwa tego spektaklu. Mężczyźni mnóstwo mówią, niewiele się ruszają, ale nie jest to scena przegadana, wręcz przeciwnie. A ruch, gest jest dokładnie przemyślany, świadomy i uzasadniony. Praca ciałem podkreśla emocje, które towarzyszą postaciom granym przez ww. aktorów. W tym spektaklu pojawia się nowa Małgorzata Kożuchowska – świeża, młoda, uśmiechnięta, trochę kokieteryjna, subtelna i delikatna. Gra aktorska iście w konwencji komedii dell’arte – giętkość ciała i żywa wyobraźnia.

 Specyficzna dla tego gatunku jest także muzyka. W spektaklu mamy jej dwa rodzaje: ludowe przyśpiewki z wesela oraz operowe arie. Wraz z dźwiękiem pojawił się także taniec. Pokaz taki buduje scenę w „Umowie”. Nadaje to dynamizmu spektaklowi.

 Kostiumy z epoki, czyli z XVIII wieku. Jednak peruki są śmieszne, widać po prostu, że do krótkich włosów mężczyźni mają doczepiane kucyki. Wygląda to zabawnie. Scenografia skromna, czasami jedynie pojawiają się drzewa w parku czy lesie. Jest to efektowne.

„Umowa, czyli Łajdak ukarany” to sztuka ze sprawnie użytymi  elementami komedii dell’arte. Taki gatunek we współczesnym teatrze to rzadkość, a w Teatrze Narodowym jest pokazany nieźle.

Bilety: normalny 70-50 zł, ulgowy 60-40 zł i wejściówka 25 zł.