Autor: S. W.
21-12-2009
Wampir w "Kronikach wampirów" Anne Rice: cz. VI
Gratka dla fanów twórczości Anne Rice. Kolejna część pracy licencjackiej o wampirach z "Kronik Wampirów". Rozdział został poświęcony psychice wampira,jej elementom ludzkim i nieludzkim.
Co nadaje sens niekończącej się egzystencji? Anne Rice podkreśla negatywny aspekt „życia” wampira – cierpienie. Jednak problematyka egzystencji upiora została przedstawiona znacznie wcześniej niż w dziełach pisarki. W klasycznej powieści Brama Stokera Dracula pojawiają się uniwersalne zagadnienia odnoszące się do problemów miłości i winy, a postać upiora zyskuje rysy człowieczeństwa . Powieść irlandzkiego pisarza zainspirowała mistrza niemieckiego ekspresjonizmu Friedricha Wilhelma Murnaua (1988 – 1931), który jako pierwszy na motywach Draculi oparł swój film Nosferatu – symfonia grozy (1922) . Słowo nosferatu oznacza „widmo, zjawę, ducha powracającego zmarłego” . W taki też sposób został zaprezentowany odpowiednik stokerowskiego Draculi, Hrabia Orlock, który jest uosobieniem zła . Na podstawie filmu Murnaua powstał remake, Nosferatu - wampir (1978) , nakręcony przez niemieckiego reżysera, Wernera Herzoga . Dzieło to okazało się przełomowe pod względem zmiany charakteru upiora. Wcielający się w tytułową rolę aktor Klaus Kinski przeszedł do historii kina jako „wampir uczłowieczony” . Paradoksalnie bohatera przerażała nie śmierć, ale wieczna egzystencja, co podkreślił słowami: „Śmierć nie jest najokrutniejsza, bo gorsze może być wieczne trwanie, niemożność śmierci”.Rozwinięcie wątku „ludzkiego upiora” znalazło się w dziele Francisa Forda Coppoli Dracula
(1992) . Film wiernie ilustruje treści z powieści Brama Stokera, ze szczególnym uwzględnieniem miłości, i to miłości silniejszej niż śmierć. Dracula (Gary Oldman) wyrusza z Transylwanii do Londynu z zamiarem uwiedzenia Miny (Winona Ryder), która łudząco przypomina jego utraconą przed wiekami ukochaną. Dracula został potępiony, ponieważ dopuścił się świętokradztwa i odtąd musi wieść żywot upiora. Jednak w żaden sposób nie przypomina potwora z grobu. Kiedy objawia się Minie ma aparycję młodego, przystojnego dżentelmena. Z upiorem łączy go mityczna możliwość przemiany w zwierzę, co nadaje hrabiemu dychotomiczny charakter. W postaci ludzkiej wampir jest zakochanym mężczyzną, po przemianie w zwierzę staje się ucieleśnieniem zła. Film kończy się śmiercią Draculi. Mina z miłości zabija kochanka, dając mu wyzwolenie i możliwość zbawienia duszy . Paulina Szkudlarek w artykule Nowy portret wampira przekonuje, że potwór ustąpił miejsca istocie z ludzkimi emocjami, ponieważ w nieśmiertelnym ciele wampira wszystko jest zintensyfikowane pod względem psychicznym i fizycznym . Podobnych słów używa Lestat w Wywiadzie z Wampirem: „Ból jest straszny dla ciebie (...) Odczuwasz go mocniej niż inne istoty, ponieważ jesteś wampirem” .Problemem natury moralnej, z jakim zmagały się wampiry był przymus zabijania, aby móc żyć. Według Marii Ossowskiej każda żywa istota żyje kosztem cudzej śmierci . Zabijanie jest usprawiedliwione tylko w kilku przypadkach: samobójstwa , w obronie własnej i bliskich oraz na wojnie .
Na tle wampirów stworzonych przez Anne Rice najbardziej ludzki był Louis, który nigdy nie pogodził się ze swoją nową naturą mordercy, co wzbudzało szyderstwa Lestata. Przez szacunek do ludzkiego życia wampir nie był w stanie zabijać innych ofiar niż zwierzęta. W filmie Neila Jordana Louis budzi popłoch wśród swoich niewolników, którzy odnajdują wysuszone z krwi kury i gołębie . Louis mówiąc o zabijaniu nadaje mu mistyczny wymiar: „Zabijanie to nie jest zwyczajna rzecz (...) Nie jest to wyłącznie nasycenie się krwią (...) To przeżycie towarzyszące zetknięciu się z innym życiem. Często również doświadczenie pozbawiania kogoś tego życia, gdy wolno, powoli wysysa się jego krew. To doświadczenie powtarza się bez końca i jest jakby przeżywaniem na powrót własnej śmierci, której zaznałem, ssąc krew z nadgarstka Lestata, gdy czułem, jak jego bicie serca zlewa się z moim. Jest to celebracja, bez końca, tego doświadczenia, ponieważ dla wampirów to jest właśnie ostateczne i podstawowe przeżycie” . Dla Lestata, którego moralność dopuszcza zbrodnię, morderstwo stanowi istotę wampiryzmu: „Wampiry są zabójcami (...) drapieżnikami, których wszystkowidzące oczy z obojętnością patrzą na świat. To zdolność oglądania życia ludzkiego w jego całości, bez żadnego sentymentalnego i ckliwego żalu, ale z pełną, podniecającą satysfakcją, wynikającą z poczucia stanowienia kresu dla niego, z poczucia bezpośredniego aktywnego udziału w boskim planie” . Louis to symbol człowieczeństwa, pozwala zrozumieć świat wampirów poprzez ukazanie go swoimi oczami . Wampiry, które spotykał na swojej drodze ulegały jego urokowi, widząc w nim nieśmiertelnego z ludzką duszą. Louis prowadząc narrację w Wywiadzie z Wampirem ujawnia swój obraz jako etyka i filozofa, zastanawiającego się nad problemami świata. Na jego postać składa się cierpienie, wynikające ze świadomości zła tkwiącego naturze wampira. W scenie podpalenia własnej posiadłości Louis nazywa siebie diabłem, natomiast dom „miejscem przeklętym” . Pytany o miejsce w świecie dla wampira odpowiada: „nasze miejsce w piekle” . 
Towarzysz Louisa, Lestat jest przykładem herosa, człowieka przygody, mężczyzny, którym chciałaby być Anne Rice . Jest to postać różnorodna, ulegająca przemianom. W świecie wampirów Lestat nazywany bywa „księciem łobuzów” albo samym diabłem . Według Anne Rice charakter Lestata jest „tragikomiczny”, a mimo swej przewrotności wampir ten rozumie czym jest zło i cierpienie .Elementami stale pojawiającymi się w Kronikach Wampirów są kwestie dobra i zła. Wampiry utożsamiały się ze złem, wierząc w swój diabelski rodowód oraz przez dopuszczenie się do grzechu morderstwa. Ideologia bohaterów powieści była silnie związana z interpretacją dobra i zła w doktrynie katolickiej. Wampir Lestat podchodził do kwestii zła w sposób relatywny: „Zło zależy od punktu widzenia (...) Jesteśmy nieśmiertelni. To, co nas czeka w przyszłości, to bogate uczty, których wartości sumienie nie może oszacować. Bóg zabija i tak też będzie z nami. Odbiera życie bogatym i biednym, i my też tak będziemy robić” . Poprzez identyfikację ze złem wampir wyzbywał się poczucia winy wypływającego z mordowania ludzi. Wampirem, który widział możliwość odzyskania niewinności poprzez ateizm był Marius . Lestat pragnął być zły i szukał możliwości umocnienia się w tym przekonaniu, sądząc, że „zło to konieczność” .
Sens nieśmiertelności nadawała miłość i wampiry szukały tego uczucia. Lestat dywaguje, czy zła istota może kochać i odkrywa, że jest to możliwe: „Być może to, co odczuwałem, było również głęboką radością z tego powodu, że mogę nadal kochać, jeśli kiedykolwiek wątpiłem w to, i że moje tragiczne zwycięstwo zostało w ten sposób potwierdzone” . Miłość Lestata przejawiła się w obdarzeniu nieśmiertelnością jego umierającej matki, a także w stosunku do śmiertelników, których kochał, a mimo to zadawał śmierć. Louis odnajduje sens istnienia w miłości do Klaudii, a gdy wampirzyca zostaje zniszczona, szuka ukojenia w zemście.
Aby uciec od samotności wampiry tworzyły pary, często o charakterze homoseksualnym. Wampir Armand upatrywał w związku „cytadeli przeciwko czasowi” , jako jedynej metodzie przetrwania wiecznej samotności. Strach przed życiem w pojedynkę niejednokrotnie popychał wampiry do egoistycznych czynów. Przykładem jest wampir Lestat, który stworzył Klaudię, aby zatrzymać przy sobie Louisa . Lestat, Louis i Klaudia stanowili grupę społeczną, wampirzą rodzinę.
Wampiry potrafiły jednoczyć się w grupy tworząc klany, czyli niewielkie społeczności wampirów pod dowództwem najstarszego z nich. Pierwszym ze zgromadzeń był klan rzymski (XIV- XVIII w.) . Przywódca klanu Santino był autorem praw klanowych, których musiał przestrzegać każdy z nieśmiertelnych :
„ Po Pierwsze: Każdy klan musi mieć swojego przywódcę i tylko on może zezwolić na działanie Mrocznej Zamiany wobec śmiertelnika, dobrze zważając, by metoda i odpowiednie rytuały były należycie przestrzegane.
Po Drugie: Mroczny Dar nigdy nie może być udzielany chromym , kalekim, okaleczonym czy też dzieciom lub tym , którzy nie potrafią, nawet z pomocą Mrocznej Mocy, przeżyć samodzielnie (rozumie się samo przez się, że wszyscy śmiertelni, którzy mieli otrzymać Mroczny Dar, powinni być piękni z przyrodzenia, by tym większa zniewaga wyrządzona była Bogu, gdy Mroczna Zamiana została już dopełniona).
Po Trzecie: Stary i dojrzały wampir nigdy nie użyje tej magii w taki sposób, ażeby krew jego świeżo upieczonego wybranka stała się zbyt silna.
Wszystkie bowiem wampirze dary i uzdolnienia wzrastają w sile wraz z wiekiem, a starsze wampiry mają już nawet zbyt wiele siły.
Jeśli takie katastrofy jak rany i spalenie nie zniszczą dziecka Szatana- powodują wzrost jego mocy, gdy tylko wyleczy się z zadanych ran.
A jednak Szatan chroni swoją trzodę przed mocą starszyzny, bowiem wszyscy oni, bez wyjątku, kończą w szaleństwie i obłędzie.
(...) śmiertelni powinni być wybierani niezwykle starannie i ze znawstwem. Powinno się tych o wielkich namiętnościach i nieposkromionej woli unikać, podobnie jak i tych, którzy nie posiadają żadnej z tych cech.
Po Czwarte: Żaden wampir nigdy nie zniszczy drugiego wampira, z zastrzeżeniem , że przywódca klanu posiada władzę życia i śmierci nad wszystkimi członkami swego stada.
To właśnie na nim spoczywa obowiązek poprowadzenia starych i szalonych prosto do ognia, kiedy nie mogą dłużej służyć Szatanowi tak jak powinni.
Do jego obowiązków również należy niszczenie wszystkich wampirów, które nie zostały stworzone w sposób właściwy.
Zmuszony jest pozbawić życia te wampiry, które zostały tak ciężko zranione, że nie potrafią przeżyć zadanych ran.
Wreszcie do jego obowiązków należy niszczenie wszystkich odszczepieńców od rodziny i tych, którzy naruszyli prawo.
Po Piąte: Żaden z wampirów nigdy nie ujawni człowiekowi śmiertelnemu swej prawdziwej natury i nigdy nie pozwoli mu dalej żyć. Żadnemu z wampirów nigdy nie wolno ujawnić śmiertelnym historii wampirów i pozwolić im żyć z tą wiedzą.
Żadnemu z nich nie wolno opisać historii wampirów czy przekazać prawdziwej wiedzy o gatunku, aby przypadkiem taki opis nie wpadł w ręce człowieka śmiertelnego.
Również imię wampira musi na zawsze pozostać tajemnicą i nie wolno go ujawniać.
Pod żadnym pozorem nie wolno ujawniać śmiertelnym miejsca przebywania któregokolwiek z wampirów” .
Powyższe prawa mają charakter satanistyczny, nawiązując do diabelskiego rodowodu
wampirów. Klan rzymski, oraz jego kontynuatorzy w klanie paryskim, nazywali siebie „dziećmi szatana” i „dziećmi ciemności” . Wampiry te wierzyły, że są sługami Szatana i utożsamiali się z plagami nękającymi świat. Członkowie klanów obawiali się symboli religijnych oraz świata ludzi, żyjąc w katakumbach paryskiego cmentarza Les Innocents . Porządek ich egzystencji zburzyło pojawienie się Lestata, który zaistniał jako symbol nowego wampira, pięknego i odcinającego boski czy diabelski rodowód. „Dzieci ciemności” nazwały Lestata banitą i chciały go ukarać za nieprzestrzeganie prawa. Zarzucały Lestatowi, że „nie powstał z grobu jak dzieci ciemności i przemierza świat w przebraniu człowieka” . Anne Rice toczy wyraźną polemikę między własną wizją upiora a jego wizerunkiem klasycznym: brudnej i nieludzkiej istoty znajdującej schronienie na cmentarzu. Moralność i przekonania wampirów były ukształtowane przez epokę, w której żyli, co objawiło się także odrębnym stosunkiem do religii. Każdy z nieśmiertelnych posiadał własną wizję Boga. Wampir ukształtowany przez Anne Rice mógł swobodnie wejść do kościoła, nie działały na niego żadne katolickie atrybuty: krzyże, kołki, czy woda święcona. W Kronikach Wampirów pojawiają się pytania o to istnienie Boga i Szatana, a także o możliwość zbawienia duszy. Kiedy Louis wypytuje Armanda o diabelskie korzenie wampirów, ten odpowiada przecząco: „Jeśli wierzysz, że Bóg stworzył Szatana, to musisz zdawać sobie sprawę, że jego moc pochodzi od Boga i że Szatan jest po prostu dzieckiem Boga, a i my tym samym jesteśmy dziećmi Boga. Nie ma dzieci Szatana, naprawdę” . Gdy diabeł Memnoch dał Lestatowi szansę podróży do Piekła i Nieba, wampir skorzystał z niej. Wyprawa okazała się wstrząsającym przeżyciem religijnym i Lestat popadł w stan katatonii.
Wspólnota wampirów miała własną etykę i odgrywane role społeczne, a każdy z bohaterów Kronik Wampirów reprezentował uznawane przez siebie zasady. Lestat wybierał na ofiary złodziei, morderców i hazardzistów, spełniając ślubowanie zabijania tylko złoczyńców . Wampir, niczym ojciec, próbował wpoić swoje przekonania małej Klaudii, upominając ją, że z ludźmi należy postępować delikatnie i nie wolno zabijać ich we własnym domu.
Wampiry obdarzone doskonałymi zmysłami i funkcjami ciała mogły być mistrzami w każdej dziedzinie: nauce, sztuce, muzyce. Posiadane za życia talenty po przemianie w wampira ulegały wyostrzeniu. Przykładem uczonego i artysty jest Marius, będący za życia wyedukowanym patrycjuszem. Jego obrazy były malowane w mistrzowski sposób, z tak ogromną ilością detali, że kurz na namalowanej podłodze wyglądał jak prawdziwy . Marius mówił o sobie: „Przemierzałem ziemię, nie tylko w poszukiwaniu krwi, lecz również łaknąc piękna” .
Anne Rice stworzyła również wampiry posiadające własny teatr (Teatr Wampirów) i
odgrywających w nim sztuki. Dla nieśmiertelnych teatr staje się rodzajem kamuflażu, podwójnej mistyfikacji, gdyż są to „wampiry udające ludzi udające wampiry” . Wampir Nicolas de Lenfent przyrównuje wampiry do XVIII – wiecznych aktorów, którzy podobnie jak oni są wyrzutkami i nie mogą być pochowani w poświęconej ziemi . Gabriela potwierdza słowa Nicolasa: „Jesteśmy iluzją tego, co śmiertelne, a scena jest iluzją tego, co realne” . Koncepcję tę kontynuuje w XX wieku wampir Lestat ujawniając się światu jako gwiazdor rockowy. Lestat prowokuje ludzi próbując im wmówić, że jest prawdziwym wampirem, a nie udającym go człowiekiem. Próba wniknięcia do ludzkiego świata kończy się dla wampira niepowodzeniem.Problemem, z jakim walczyły wampiry był zmieniający się świat. Niektórzy z bohaterów Kronik Wampirów potrafili zaadaptować się do nowych czasów (Lestat, Louis), inni, jak wampir Armand byli przywiązani do przeszłości. Brak zrozumienia świata zrodził u wampira cierpienie wyrażone w jego słowach: „Jak myślisz, ile wampirów ma w sobie tyle sił witalnych i wigoru, by znieść nieśmiertelność? Zacznijmy od tego, że nie mają o niej żadnego pojęcia. Bo w fakcie przeistoczenia się w istotę nieśmiertelną chcą widzieć zamrożenie wszelkich form życia (...) Gdy tymczasem wszystko wokół nich, wszystko poza nimi samymi, podlega zmianom, rozkładowi, wypaczeniu. Wkrótce ci z umysłami niezdolnymi do przystosowania, a często nawet i ci gotowi na wszelkie zmiany, odczuwają, że nieśmiertelność taka staje się wyrokiem w domu wariatów, gdzie wszystko, co ich otacza, jest nie do pojęcia i bez żadnej wartości (...) I tak oto wampir wychodzi po raz ostatni na ulicę, aby umrzeć” . Nieśmiertelność i brak umiejętności radzenia sobie z wampiryzmem mogła doprowadzić do szaleństwa. Daniel Malloy, dziennikarz przeprowadzający wywiad z Louisem, ulega fascynacji jego opowieścią i pragnie odszukać pozostałe wampiry. Gdy sam staje się wampirem, nie potrafi udźwignąć tego ciężaru i popada w obłęd.
Świadomość życia wiecznego wpłynęła na wzajemne relacje w świecie wampirów. Wampiry cechuje bezpośredniość i szybki sposób wchodzenia w relacje. Człowiek stający się wampirem wyzbywa się potrzeby stosowania konwenansów, gdyż w wampirzym świecie nie mają one znaczenia. Ma to odbicie w nacechowanych zmysłowością dialogach bohaterów. Wampir z teatru - Santiago wyznaje Louisowi, że go lubi zaledwie parę chwil po tym jak go poznał . Armand nie ma oporów, aby powiedzieć Louisowi, że go pragnie . Takie zachowania można odczytywać jako otwartość uczuciową krwiopijców, którzy prędko ulegali afektom. Emocje wampira stały się zmultiplikowane do tego stopnia, że nie popadał w uczucia pośrednie, a jedynie w skrajne, miłość lub nienawiść. Przeżywane emocje nie miały odbicia w mimice i ruchach ciała wampira, gdyż wyzbywał się ich wraz z człowieczeństwem. Anne Rice opisuje postaci, których zachowanie odbiegało od
wspomnianej reguły. Emocje okazywał Louis, ludzki wampir. W Wywiadzie z Wampirem niejednokrotnie ronił krwawe łzy. Również w ekranizacji powieści Brad Pitt odtwarzający Louisa płacze wspominając Klaudię. Jest to scena szczególna, gdyż twarz aktora jest zupełnie nieruchoma, wyprana z emocji . Wampir w złości mógł wyglądać przerażająco nawet dla innych wampirów: „Zmiana, jaka w nim nastąpiła, była tak zaskakująca i tak niesamowita, ze uświadomiłem sobie nagle, iż wstrzymuję oddech. Jego [Armanda] anielska buzia zdawała się wysuszać i rozmywać, oczy rozszerzyły się, a usta zacisnęły w konsternacji. Całe jego ciało uległo deformacji, jak gdyby całym wysiłkiem woli usiłował nie zgrzytać zębami i zaciskać pięści” .Myślenie wampira cechowała dychotomia. Zjawisko to polegało na myśleniu o paru rzeczach na raz: „Wiesz, że jesteś w niebezpieczeństwie, które grozi ci nawet śmiercią, a jednocześnie możesz myśleć o czymś bardzo abstrakcyjnym i odległym. Tak właśnie wtedy działo się ze mną. Rozmyślałem o tym, jak wyrafinowana mogłaby być nasza przyjaźń, Lestata i moja [Louisa]” . Możliwe, że taki rodzaj myślenia wynika z tego, że wampir nie bał się rzeczy, których zwykle obawiają się ludzie: śmierci, ciemności, czy też niebezpiecznych stworzeń. Uświadomił to sobie Lestat, spoglądając na szczury i robactwo. Wampir utożsamiał się ze stworzeniami budzącymi w ludziach lęk .
Podobnie jak ludzi, wampiry cechowała próżność i upodobanie do rzeczy materialnych: rezydencji, strojów i wynalazków. Nieśmiertelni, wkraczając w XX wiek byli zachwyceni rewolucją kulturową oraz przełomem, jaki dokonał się w technice. Użytkowanie dóbr cywilizacji i nauki stało się sposobem na zrozumienie świata przez wampira. W Królowej Potępionych wampir Armand i jego towarzysz Daniel prowadzili intensywne życie kulturalne, odwiedzali wystawy, oglądali filmy, chadzali do teatrów i dyskutowali ze śmiertelnikami . Świat wampirów był luksusowy. W XVIII wieku Louis i Lestat zamieszkiwali pełne przepychu apartamenty. W XX wieku rezydencją wampirów stała się Nocna Wyspa. Miejsce to było azylem dla wampirów i zarazem ekskluzywnym kurortem dla ludzi.
Nocna Wyspa jest symbolem nowego świata, jaki stworzyła Anne Rice dla wampirów. Jest to miejsce dla jednostek idealnych, pięknych i nieśmiertelnych. Z drugiej strony wampiry egzystowali w izolacji od ludzi, którymi byli wcześniej. Charakter Kronik Wampirów opisują słowa Marii Janion: „opowieść o wampirach tworzy alternatywną historię ludzkości” . Wniosek z tego taki, że wampir to metafora człowieka. Anne Rice stworzyła postacie nieśmiertelnych istot z wyostrzonych ludzkich cech, zarówno psychicznych, jak i fizycznych. W interpretacji autorki wampir ma człowieczy, a nie demoniczny rodowód.
Czytaj dalej
Podobne materiały
Skomentuj
komentarzy (0)
Kod obrazkowy:
Pseudonim (maksymalnie 50 znaków)
Można wpisać maksymalnie 2000 znaków. Pozostało 2000 znaków.
Najnowsze zdjęcia
Najczęściej czytane
Zastanawialiście się kiedyś, kim jest i co robi osoba stojąca obok w Was w kolejce sklepowej? Jeśli tak, to "Marzyciele i Pokutnicy" rozwinie Waszą ciekawość jeszcze bardziej… >>
Powracamy do naszej standardowej formuły, czyli raz w miesiącu aktualizacja SK PLUS. Dzięki temu możemy dla Was uzbierać więcej ciekawych pozycji. Zobaczcie, co przygotowaliśmy dla Was w tym miesiącu. >>
Nie było Cię na Warszawskich Targach Książki? Nic straconego - końcówka maja to świetna okazja do nadrobienia zaległości. >>
Meksykański twórca zmarł w wieku 83 lat. Był nazywany „trzecim tenorem” wśród największych pisarzy Ameryki Łacińskiej, który zdobył sławę zarówno dzięki powieściom, jak i esejom poświęconym polityce i kulturze. >>
Każdego z nas dopada myśl o nieuchronnym końcu naszego życia. Rafleksja ta budzi się, spowodowana upływem czasu oraz wydarzeniami, które budują nasze życie, a tym samym nas samych... >>
Świetnie napisany reportaż pokazujący co najmniej dziewięć ścieżek wiary i dziewięć historii życia. >>
Globalizacja? Homogenizacja kultury? Kreolizacja? To nazwy współczesnych zjawisk, które dotyczą każdego z nas – czy są jeszcze osoby, które nie korzystają z Internetu? Przedstawiamy naukowy rzut okiem na to, jak poszukujemy nowych form komunikacji, porzuc >>
Ostatnie komentarze
Najnowsze konkursy
"Czy możliwe jest ŻYCIE przed śmiercią?" to książka zachęcająca do dokonania wglądu we własne życie i do podążenia drogą harmonii, która jest tak potrzebna w dzisiejszym życiu. Zapraszamy więc do konkursu z tą pozycją.
więcej »
więcej »
Zaproś do stacji znajomych
Newsletter
