To niezwykle metafizyczne zjawisko, że właśnie tu w Smoleńsku, można by rzec, na grobach rodzinnych zginęli ci, którzy lecieli 10 kwietnia, w 70 rocznice mordu stalinowskiego, by upamiętnić męczeńską śmierć swoich bliskich i dać wyraz miłości i szacunku do ojczyzny. Historia niejako zatacza krąg a jego domknięciem staje się katastrofa  prezydenckiego samolotu Tu-154M. Podobnie jak siedemdziesiąt lat wcześniej giną niezwykle ważne osoby dla naszego kraju, elita polskiego narodu- ludzie wybitni sercem i umysłem. I to gdzie? Na tej samej ziemi, jakże przeklętej dla naszego narodu.

Każda z przedstawionych tu historii jest na swój sposób wyjątkowa. Sny zaś i przeczucia mieszają się z rzeczywistością, mają tak samo ważne znaczenie co fakty.

Książka składa się z trzech części. W pierwszej poznajemy bohaterów na chwilę przed katastrofą. Ukazane są ostatnie fragmenty ich życia. Przygotowania przed podróżą, emocje z nią związane, ostatnie słowa, rozmowy i pożegnania. Ich nieświadomość, że mogą już nigdy nie wrócić, że ta podróż nie dobiegnie końca, bo komuż z nich mogło przyjść do głowy, że ziemia, która niegdyś zabrała ich bliskich, upomni  się również o nich.

W drugiej części sięgamy  70 lat wstecz by poznać bliskich każdego z bohaterów tej książki. Ich matki, ojców, rodzeństwo, ich wzajemne relacje, przeżycia.

I wreszcie trzecia część, najbardziej dramatyczna ze wszystkich, opisuje ona bowiem ten moment gdy rodziny dowiadują się o katastrofie smoleńskiej. Ukazane są tu ich uczucia, niedowierzania, ból.

Kompozycja tego dzieła jest przemyślana, przejrzysta, do końca konsekwentnie realizowana. Książka ta nie jest zwyczajną opowieścią, ale dziełem, które w wyraźny sposób łączy dwa chociaż z pozoru różne, jakże bliskie sobie wydarzenia Opisuje ludzi „prawdziwych”, ich zmagania, miłości, codzienne życie. Można w niej znaleźć wiele ciekawostek dotyczących wydarzeń z 1940 roku a także samych bohaterów. Okazuje się, że Maria Kaczyńska nie leciała do Smoleńska wyłącznie w roli pierwszej damy ale także, a może nawet przede wszystkim jako rodzinna, na groby poległych bliskich. Maria straciła bowiem w Katyniu dwóch stryjów: Witolda i Jana Mackiewiczów. Niezwykle ciekawe są też historie Dariusza Bąkowskiego, który przez kilka miesięcy po katastrofie rozmawiał ze zmarłą żoną, a  także sen córki Gabrieli Zych, w którym ukazuje się jej matka by przedstawić córce ostatnie chwile swojego życia, to jak umarła na pokładzie Tupolewa.


Jak podkreśla sama autorka nie jest to książka polityczna. Choć niewątpliwie polityka pojawia się w niej, jest ona determinowana jedynie przez życie i opowieści  bohaterów tego dzieła.  Autorka nie komentuje wydarzeń, nie stawia własnych tez, nie ocenia, zdaje wyłącznie relacje z opowiedzianych jej historii. Dużą zaletą książki jest doskonała dokumentacja fotograficzna, która w ciekawy sposób dopełnia  całość.

Według mnie książka ta jest niezwykle ciekawa i ujmująca. W przejrzysty sposób relacjonuje życie prostych ludzi, dla których patriotyzm był czymś więcej niż moralną postawą, był niejako dewizą życiową. Dzieło to ukazuje tragedie i ból po stracie najbliższych a także przewrotność historii, która lubi się powtarzać. Katyń i Smoleńsk na zawsze już przecież  pozostaną symbolem cierpienia polskiego narodu.

Autor: Barbara Stanisławczyk
Tytuł: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska, historie dramatów i miłości
Wydawnictwo: Rebis
Oprawa: Twarda w obwolucie
Rok wydania: 2011
Stron: 392
Wymiary: 150×225
Cena: ok. 39 zł