Każdy skutek ma swą przyczynę. To, co widzimy dziś przed oczami jest konsekwencją miliardów decyzji podjętych od samego początku istnienia człowieka i podejmowanych do dzisiaj. Dzisiejsze skutki będą przyczynami następnych zmian. Wszystko jest z sobą powiązane, w ten czy w inny sposób. James Burke odważył się wskazać i opisać kilka ciekawych przykładów podobnych powiązań. Po nitce do kłębka…

Mimo że Burke podchodzi do swoich odkryć entuzjastycznie, ja mam jednak wątpliwości. Mimo olbrzymiego materiału źródłowego zabrakło narracji oraz większej dbałości o wyjaśnienie powiązania. W większości przypadków mamy do czynienia z luźnymi skojarzeniami, bo jak inaczej rozumieć, że jedynym powiązaniem między jednym a drugim wydarzeniem jest… ta sama dekada albo miasto? Pozwolę sobie wymyśleć historyjkę, która byłaby typowa dla tych w książce „Przyczyny i skutki. Niezwykłe początki współczesnego świata”.

W roku 1960 roku urodził się Emil Owicz, znany wędkarz i wynalazca żyłki z włosów. Jego wynalazek zobaczył światło dzienne w tym samym miejscu, w którym 10 lat później, Włodek Bystrzak napisał pamiętnik „Smutny żywot w chomikowym świecie”, a który to trafił w ręce Krystyny Burkowskiej, dalekiej krewnej Jamesa Burke’a. Przetłumaczyła więc na angielski ten pamiętnik i wysłała go do swojej rodziny na Zachodzie. To tłumaczenie przeczytał James Burke, który akurat rozpakowywał książkę z paczką przechodząc obok sklepu rybnego. I wtedy ten postanowił napisać publikację, którą macie w rękach.

Mam nadzieję, że zostałem zrozumiany… Co prawda, książkowe treści poparte są źródłami historycznymi, ale nie wiadomo, o co właściwie chodzi. Jedyne, na co autor jest w stanie wskazać, w dość naciągany moim zdaniem sposób, to przypadek rządzący naszą historią. Przy czym przypadek dotyczy tego, że nie jesteśmy w stanie przewidzieć wszystkich konsekwencji naszych czynów. Z tego powodu ciężko powiedzieć, o czym ogólnie jest ta książka! Pojawia się w niej zbyt dużo poruszonych wątków. Powiedzmy, że „Przyczyny i skutki. Niezwykłe początki współczesnego świata” jest jak ustawione w całym pokoju domino. W momencie, w których chcemy wszystko opisać, ktoś przewraca pierwszy klocek…To jest jak próba opisania długości poplątanych nici wrzuconych jako kłębek w kąt. Wystarczy zerknąć na tytuły rozdziałów:

1.1804: atak na Trypolis a paluszki rybne

2.1760: mistyfikacja literacka a transplantacja organów

3.1805: bitwa pod Trafalgarem a laser

4.1726: encyklopedia a witaminy

5.1792: Juniper Hall a odrzutowiec

6.1750: ospa wietrzna a Wielki Wybuch

7.1784: sanskryt a cybernetyka

8.1610: Santa Catharina a spektroskopia

9.1686: propaganda polityczna a nylon

10.1703: klub Kit-Kat a okulary przeciwsłoneczne

11.1770: wojna o Falklandy a telewizja

12.1724: chłopiec z epoki kamienia a fotokopiarka

13.1745: butelka lejdejska a folia do żywności

14.1790: „Philadelphia General Advertiser” a chemioterapia

15.1664: szlifierka do soczewek a fryzjerstwo

16.1773: bostońska herbatka a soczewki kontaktowe

17.1742: Bow Street w Londynie a kody paskowe

18.1739: Grand Tour a wyświetlacz ciekłokrystaliczny

19.1795: człowiek w żelaznej masce a poduszkowiec

20.1673: oblężenie Maastricht a automaty do sprzedaży słodyczy

21.1786: Wesele Figara a niewykrywalne myśliwce

22.1780: klub Oyster w Edynburgu a DNA

23.1770: kazanie a helikopter

24.1771: garncarstwo a szyldy neonowe

25.1676: teologia a drapacz chmur

„Ospa wietrzna a Wielki Wybuch”?, „Wesele Figara a niewykrywalne myśliwce?”. Brzmi jak magia, prawda? Jak można w ogóle coś takiego opisać? Autor daje nam we wstępie instrukcję: "Każdy rozdział rozpoczyna się od fragmentu opisującego fakt, który wyzwolił następujące po nim równoległe wątki zdarzeń. Na kolejnych lewych stronach rozwija się treść wątku pierwszego, aż do napisu +Koniec wątku pierwszego+". Na stronach prawych, mamy treść wątku drugiego. Na koniec mamy konsekwencje obu wątków i tego jak one na siebie wpływały.

Mnie to nie przekonuje… Niestety. Ale myślę, że książka spodoba się wszystkim fanom ciekawostek historycznych z dużą tolerancją na wnioski pana Jamesa Burke’a.

Autor: James Burke
Tytuł: Przyczyny i skutki. Niezwykłe początki współczesnego świata
Tytuł oryginalny: Twin tracks
Tłumaczenie: Bogumił Bieniok, Ewa L. Łokas
Wydawca: Prószyński i S-ka
Data wydania: 19 sierpnia 2010
Kategoria: popularnonaukowa
Liczba stron: 372
Cena: 34,90 zł